Şasi numarası (VIN) nasıl okunur? 17 hanenin anlamı

Kısaca

Bu yazı VIN'in yapısını ISO 3779 ve ISO 3780 standartlarına dayanarak anlatıyor. Hanelerin ayrıntılı anlamı ABD'nin 49 CFR 565 düzenlemesinden ve NHTSA belgelerinden, Avrupa kuralları AB'nin 2021/535 sayılı tüzüğünden alındı.

• VIN 17 karakterden oluşur; ABD düzenlemesi 49 CFR 565 her VIN'in 17 karakter olmasını şart koşar.
• Üç bölüm vardır; ISO 3779'a göre 1–3. haneler WMI (üretici kodu), 4–9. haneler VDS (araç tanımı), 10–17. haneler VIS (araca özgü kısım).
• I, O ve Q harfleri kullanılmaz; bu üç harf VIN'in hiçbir hanesinde yer almaz. ABD kuralına göre model yılını gösteren 10. hanede U, Z ve 0 da kullanılmaz.
• 10. hane model yılını gösterir (ABD kuralı); örneğin S 2025, T 2026, V 2027 demektir. Kodlar 30 yılda bir tekrar eder.
• 9. hane kontrol hanesidir; ABD'de zorunludur. AB'de 2021/535 sayılı tüzükle yeni araç tiplerinde 6 Temmuz 2022'den, araç tescilinde 7 Temmuz 2026'dan beri aranıyor.
• Türkiye'de şasi numarası ruhsatın E alanında yazar; araç tescil belgesindeki D alanı marka ve tipi, E alanı şasi numarasını gösterir.

17 hanenin yapısı: WMI, VDS ve VIS

VIN, üretici tarafından araca verilen ve dünya genelinde aynı yapıda olan bir kimlik numarasıdır.

VIN (Vehicle Identification Number, araç tanıtım numarası) Türkiye'de şasi ya da şase numarası olarak bilinir. ISO 3779 standardı onu, üreticinin aracı tanımlamak için verdiği yapılandırılmış bir karakter dizisi olarak tanımlar. Standarda göre numara üç bölümden oluşur: üreticiyi gösteren 3 karakterlik WMI, aracın genel özelliklerini anlatan 6 karakterlik VDS ve bir aracı diğerinden ayıran 8 karakterlik VIS.

Bölümlerin sayılışı kurala göre değişir. ABD düzenlemesi 9. haneyi ayrı bir bölüm sayar ve numarayı dört bölüme ayırır. AB tüzüğü ise VIN'i üç bölüm ve bir kontrol hanesi olarak tanımlar.

• VIN yalnızca büyük harf ve rakamlardan oluşur. I, O ve Q harfleri hiçbir hanede kullanılmaz.
• ABD kuralına göre binek araçlarda, çok amaçlı yolcu araçlarında ve azami ağırlığı 4.536 kg'a kadar kamyonetlerde son 5 karakter, diğer araçlarda son 4 karakter rakam olmalıdır.
• Küçük üreticilerde WMI 6 karakterdir: 3. haneye 9 yazılır, 12–14. haneler de üretici kodunun parçası olur. ABD'de bu kural bir türden yılda 1.000'den az, AB'de dünya genelinde yılda 500'den az araç üretenler için geçerlidir.
• ABD düzenlemesine göre 1980 model yılından başlayan 60 yıllık dönem içinde iki aracın VIN'i aynı olamaz.

1. 1976

   ISO 3779'un (VIN) ilk baskısı yayımlandı.

2. 1983

   ISO 3779'un üçüncü baskısı ve ISO 3780'in (WMI kodu) ikinci baskısı yayımlandı.

3. 2009

   ISO 3779'un dördüncü, ISO 3780'in üçüncü baskısı yayımlandı. ISO 3780:2009 bugün de geçerli baskıdır.

4. 2022

   AB'de yeni araç tiplerinde VIN kontrol hanesi şartı 6 Temmuz 2022'de başladı.

5. 2023

   ISO 3780:2009 gözden geçirildi ve geçerliliği onaylandı.

6. 2026

   AB'de 7 Temmuz 2026'dan itibaren kontrol hanesi şartını karşılamayan araçların tescili reddediliyor.

İlk üç hane: WMI üretici kodu

WMI (World Manufacturer Identifier, dünya üretici tanıtıcısı), VIN'in üreticiyi gösteren ilk bölümüdür.

WMI kodunun yapısını ISO 3780 standardı belirler. Standardın amacı, karayolu taşıtı üreticilerini dünya genelinde tek tip bir kodla tanımlamaktır. ISO 3779'a göre kod, üreticinin merkezinin bulunduğu ülkedeki ulusal kuruluş tarafından verilir. Bugün geçerli olan baskı Ekim 2009'da yayımlanan ISO 3780:2009'dur; standart 2023'te gözden geçirilip olduğu gibi onaylandı.

ABD kuralına göre bir türden yılda 1.000 ve daha fazla araç üreten üreticilerde ilk üç hane tek başına üreticiyi ve araç türünü tanımlar. Daha az araç üreten üreticilerde ise 1–3. hanelerle birlikte 12–14. haneler kullanılır. ABD karayolu trafik güvenliği kurumu NHTSA'nın vPIC servisi, WMI'yi 3 karakterli (ör. JTD) ya da 6 karakterli (ör. 1T9131) biçimde sorgulamaya izin verir.

İlk hanenin hangi bölgeyi ya da ülkeyi gösterdiği (ör. Almanya, Japonya, Türkiye) ve Türkiye'deki fabrikaların WMI kodları bu yazıda verilmedi. Bunların resmî listesi (SAE ve NHTSA kayıtları) bu yazının hazırlığında doğrulanamadı.

9. hane: kontrol hanesi

Kontrol hanesi, VIN'in yanlış yazılıp yazılmadığını anlamaya yarayan hesaplanmış bir karakterdir.

ABD düzenlemesi 9. haneyi kontrol hanesine ayırır. Bu hane, diğer 16 karakter belirlendikten sonra bir formülle hesaplanır. Sonuç 0 ile 9 arasında bir rakam ya da X harfidir. Kontrol hanesi hem araç üzerindeki VIN'de hem de üreticinin ilk sahibe verdiği, VIN içeren belgelerde yer almalıdır.

• Her rakam kendi değerini alır; her harfe düzenlemedeki tabloda bir sayı karşılık gelir (ör. A = 1, G = 7, H = 8).
• Her hanenin değeri o hanenin ağırlığıyla çarpılır. Ağırlıklar 1'den 17'ye sırayla 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2, 10, 0, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2'dir; 9. hanenin ağırlığı 0'dır.
• Çarpımlar toplanır ve toplam 11'e bölünür. Kalan, kontrol hanesidir; kalan 10 çıkarsa X yazılır.
• Düzenlemedeki örnekte toplam 411'dir. 411, 11'e bölününce kalan 4 olduğu için kontrol hanesi 4'tür.

Avrupa'da da kontrol hanesi artık kural. AB'nin 2021/535 sayılı uygulama tüzüğü 9. haneyi, ABD'dekiyle aynı formülle hesaplanan kontrol hanesine ayırdı. 6 Temmuz 2022'den beri bu şartı karşılamayan yeni araç tiplerine AB tip onayı verilmiyor. 7 Temmuz 2026'dan beri de bu tür araçların tescili ve piyasaya sürülmesi reddediliyor.

10. hane: şasi numarasından model yılı

ABD kuralında 10. hane aracın model yılını gösterir. Model yılı, üretim yılıyla aynı olmak zorunda değildir.

49 CFR 565'e göre model yılı, aracın fiilen üretildiği takvim yılından bağımsız olarak bir modeli adlandırmak için kullanılan yıldır; o model yılının üretim dönemi 24 ayı aşamaz. Yıl kodları düzenlemede sabittir: 2005–2039 kodları Tablo VII'de, 1980–2013 kodları Tablo XIII'te yer alır. I, O, Q, U, Z harfleri ve 0 rakamı bu hanede kullanılmaz. Bu yüzden 30 kod vardır ve her kod 30 yılda bir tekrar eder.

Aynı harf iki ayrı yılı gösterebilir: A hem 1980 hem 2010 demektir. ABD kuralı bunu 7. haneyle çözer. Binek araç ve 4.536 kg'a kadar hafif ticari araçlarda 7. hane rakamsa 10. hane 1980–2009 dönemini, harfse 2010–2039 dönemini gösterir. Bugünkü kural bu araçlarda 7. hanenin harf olmasını şart koşar.

Bu kodlar ABD düzenlemesinin hükmüdür. ISO 3779:2009'a göre yılı VIS bölümünde göstermek üreticinin tercihine bağlıdır. Üretici yılı gösterirse 10. haneyi ve aynı kod tablosunu kullanması önerilir. ISO 3779'un 1983 baskısı "yıl" kavramını, aracın üretildiği takvim yılı ya da üreticinin belirlediği model yılı olarak tanımlar. Bu yüzden Avrupa pazarı için üretilmiş bir araçta 10. hanenin anlamı üreticinin kod açıklamasına göre değişebilir.

Örnek: bir VIN'i adım adım okumak

ABD düzenlemesindeki kontrol hanesi örneğinde kullanılan 1G4AH59H45G118341 numarası, haneleri okumak için de iyi bir örnektir.

• 1G4 1–3. haneler (WMI)

  Üretici kodu. Hangi üreticiye ait olduğu WMI kaydından öğrenilir.

• AH59H 4–8. haneler (VDS)

  Model, gövde, motor gibi özellikler. Anlamı üreticinin NHTSA'ya bildirdiği kod tablosuna göre değişir.

• 4 9. hane

  Kontrol hanesi. Ağırlıklı toplam 411; 11'e bölününce kalan 4.

• 5 10. hane

  Model yılı. Numara bir binek araca aitse, 7. hane rakam (9) olduğu için 1980–2009 dönemi geçerlidir; 5, 2005 model yılı demektir.

• G 11. hane

  Üretim tesisi kodu.

• 118341 12–17. haneler

  Üreticinin verdiği sıra numarası.

Şasi numarası nerede yazar?

Şasi numarası hem aracın üzerinde hem de araç belgelerinde bulunur.

AB tüzüğü, üreticinin aracı VIN üzerinden 30 yıl boyunca izlenebilir kılmasını da şart koşar. Türkiye'deki araç muayenesinde şasi numarasının nasıl kontrol edildiği bu yazıda kaynakla doğrulanamadığı için anlatılmadı.

Sık sorulanlar

Kaynaklar ve yöntem

VIN yapısı ve tanımlar ISO 3779 ve ISO 3780 standart sayfalarından alındı. Hane anlamları, model yılı tabloları ve kontrol hanesi hesabı ABD'nin 49 CFR 565 düzenlemesinden ve NHTSA vPIC belgelerinden, Avrupa kuralları AB'nin 2021/535 sayılı tüzüğünden, ruhsat alanları Volkswagen Ticari Araç Türkiye sayfasından alındı. Nasıl çalıştığımızı Yöntem ve ilkeler sayfasında anlatıyoruz.

Notlar ve bilerek yazmadıklarımız

• 1. hanenin bölge/ülke kodları (W Almanya, V Fransa/İspanya, J Japonya, K Kore, L Çin, N Türkiye'yi içeren bölge vb.): SAE, ISO ya da NHTSA'nın resmî listesine erişilemedi; yalnızca sorgu sitelerinde bulundu.
• Türkiye'de üretim yapan fabrikaların (Ford Otosan, Tofaş, Oyak Renault, Toyota, Hyundai Assan, Togg vb.) WMI kodları: NHTSA vPIC, SAE kaydı ya da üretici kaynağında doğrulanamadı.
• Editör notundaki 'Avrupa'da 9. hane kontrol hanesi zorunlu değil' bilgisi: AB 2021/535, yeni tiplerde 6 Temmuz 2022'den, tescilde 7 Temmuz 2026'dan itibaren kontrol hanesi şartı getirdiği için bu ifade güncel değil; metinde bu biçimde yazılmadı.
• Türkiye'nin AB 2021/535 sayılı tüzüğün VIN ve kontrol hanesi hükümlerini tescilde uygulayıp uygulamadığı: Türk mevzuatında doğrulanamadı.
• I, O ve Q harflerinin neden kullanılmadığı (1 ve 0 ile karışma gerekçesi): yalnızca resmî olmayan kaynaklarda görüldü, resmî metinde doğrulanamadı.
• Türkiye'de araç muayenesinde şasi numarası kontrolünün nasıl yapıldığı: kaynakla doğrulanamadı.
• NHTSA vPIC servisinin 'ücretsiz' olduğu: API sayfasında bu ifade yer almadığı için yazılmadı.
• İlgili bağlantı olarak istenen /ansiklopedi/ruhsattaki-kodlar ve /sozluk/ruhsat sayfaları envanterde ayrıca listelenmediği için eklenmedi.

Bir hata ya da değişiklik görürseniz info@autopedya.com adresine yazın; düzeltip değişiklik geçmişine ekliyoruz.

Değişiklik geçmişi

1. 8 Kasım 2026

   Sayfa yayımlandı. Bilgiler 8 Kasım 2026 itibarıyla.